ਦੋਸਤੀ ਦਿਵਸ: ਜਾਤ, ਧਰਮ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ

ਅੱਜ, 2 ਅਗਸਤ 2026 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਦਿਵਸ (ਫਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਡੇ) ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੋਸਤੀ ਦਿਵਸ ਉਹ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੋਸਤ ਬਣਨ ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਨ। ਇਸ ਇਕਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੰਮਾ ਚੱਲੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੇਗਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਧਾਰ ਆਵੇਗਾ।

ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਚਲਾਕ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਪੱਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਚਾਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਸਾਡੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਵੱਡਾ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

1857 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ: ਸਾਂਝ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ

ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਫ਼ਰਕ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ।

ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ 1857 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਫ਼ਿਰਕੂ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਫ਼ਿਰਕੂ ਦੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਈਦ ਅਤੇ ਮੁਹੱਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਅਵਧ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਰਾਮਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ 1857 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲ ਗਿਆ।

1857 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ‘ਵੰਡੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ’ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਬੀ.ਐਨ. ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣ History in the Service of Imperialism ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

‘ਵੰਡੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ’ ਦੀ ਨੀਤੀ

1857 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਫ਼ਰਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੈਕਟਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੂ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮੌਲਵੀ ਜਾਂ ਮੌਲਾਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ।

ਕੁਝ ਭੜਕਾਊ ਏਜੰਟ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਕੰਧ ‘ਤੇ “ਅੱਲਾਹੋ ਅਕਬਰ” ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ। ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬੁਰੇ ਹਨ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕਿਸੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕੰਧ ‘ਤੇ “ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ” ਜਾਂ “ਜੈ ਬਜਰੰਗਬਲੀ” ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਬੁਰੇ ਹਨ।

1909 ਦੇ ਮਿੰਟੋ-ਮੋਰਲੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ‘ਵੰਡੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ’ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੀ।

ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਨਤੀਜਾ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਵੰਡ ਉਸ ਕਥਿਤ ਦੋ-ਕੌਮੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੋਈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੌਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੇਖ The Truth About Pakistan  ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੁਝ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਦੋਸਤੀ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਵਧਾਈਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼

ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਭਾਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਲੋਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਗਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਚੰਗੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਹਨਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸਤੀ ਦਿਵਸ ਦੀਆਂ ਦਿਲੋਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ!

Disclaimer : punjabtoday.net and other platforms of the Punjab Today group strive to include views and opinions from across the entire spectrum, but by no means do we agree with everything we publish. Our efforts and editorial choices consistently underscore our authors’ right to the freedom of speech. However, it should be clear to all readers that individual authors are responsible for the information, ideas or opinions in their articles, and very often, these do not reflect the views of punjabtoday.net or other platforms of the group. Punjab Today does not assume any responsibility or liability for the views of authors whose work appears here.

Punjab Today believes in serious, engaging, narrative journalism at a time when mainstream media houses seem to have given up on long-form writing and news television has blurred or altogether erased the lines between news and slapstick entertainment. We at Punjab Today believe that readers such as yourself appreciate cerebral journalism, and would like you to hold us against the best international industry standards. Brickbats are welcome even more than bouquets, though an occasional pat on the back is always encouraging. Good journalism can be a lifeline in these uncertain times worldwide. You can support us in myriad ways. To begin with, by spreading word about us and forwarding this reportage. Stay engaged.

— Team PT