ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਮੀਦ ਬਣੀ: ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣ ਵਾਲੀ ਜਾਪਾਨੀ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ

ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਸਾਡੀ ਖੁਰਾਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ (UNEP) ਮੁਤਾਬਕ, ਸਿਰਫ਼ 2020 ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਭਗ 27 ਲੱਖ ਟਨ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 2040 ਤੱਕ ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਦੋਗੁਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਕਣ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਭਾਵੇਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਈ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਇਕ-ਵਾਰਗੀ ਉਪਯੋਗ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਣੇ ਸਨ।

ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨਣ੍ਹੇ-ਨਣ੍ਹੇ ਟੁਕੜੇ ਵੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੰਬੰਧੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੌਧਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਸਤਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲਚੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪਲਾਸਟਿਕ 20 ਤੋਂ 500 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਿੱਚ।

ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਬੰਧਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਅਤੇ ਨਮੀ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਘੁਲਣਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 2024 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਲੈਂਡਫ਼ਿਲ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਹੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।

ਪਰ ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਪਾਨੀ ਖੋਜ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਰਾਹੀਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਨੂੰ ਲੂਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੌਧਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

RIKEN ਸੈਂਟਰ ਫ਼ੋਰ ਐਮਰਜੈਂਟ ਮੈਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੌਰਾਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟੁਕੜਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਗਿਆ।

ਇਸ ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਟਾਕੁਜ਼ੋ ਆਇਦਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਧਿਐਨ Journal of the American Chemical Society ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ “ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ” ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਦਾ ਕਦਮ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸੈਲੂਲੋਜ਼-ਆਧਾਰਿਤ ਪਲਾਸਟਿਕਸ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਐਡੀਟਿਵਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਗੂਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜੋ ਪੌਲੀਇਥਾਈਲਿਨ-ਇਮੀਨ ਗੁਆਨੀਡੀਨਿਅਮ ਆਇਨਜ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ‘ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਚਾਰਜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਕੱਚ ਵਰਗੀ ਭੁਰਭੁਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਚੋਲਿਨ ਕਲੋਰਾਈਡ—ਜੋ ਇੱਕ ਭੋਜਨ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਐਡੀਟਿਵ ਹੈ—ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਲਚਕੀਲਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਪਲੀਮੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਰਤ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਣਚਾਹੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।

ਕੁਦਰਤ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 100 ਅਰਬ ਟਨ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਲਚੀਲਤਾ ਇਸਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਉਤਮ ਵਿਕਲਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੋਲਿਨ ਕਲੋਰਾਈਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਸਦੇ ਘੁਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਬਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਸੀ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਟਾਕੁਜ਼ੋ ਆਇਦਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲਚਕੀਲੀ ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।”

ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇਗੀ, ਪਰ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਹੈ—ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿਨਚਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ।

ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਖੋਜ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਉਮੀਦਜਨਕ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਮੀਦ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫਰਕ ਪਾਵੇ।

Disclaimer : punjabtoday.net and other platforms of the Punjab Today group strive to include views and opinions from across the entire spectrum, but by no means do we agree with everything we publish. Our efforts and editorial choices consistently underscore our authors’ right to the freedom of speech. However, it should be clear to all readers that individual authors are responsible for the information, ideas or opinions in their articles, and very often, these do not reflect the views of punjabtoday.net or other platforms of the group. Punjab Today does not assume any responsibility or liability for the views of authors whose work appears here.

Punjab Today believes in serious, engaging, narrative journalism at a time when mainstream media houses seem to have given up on long-form writing and news television has blurred or altogether erased the lines between news and slapstick entertainment. We at Punjab Today believe that readers such as yourself appreciate cerebral journalism, and would like you to hold us against the best international industry standards. Brickbats are welcome even more than bouquets, though an occasional pat on the back is always encouraging. Good journalism can be a lifeline in these uncertain times worldwide. You can support us in myriad ways. To begin with, by spreading word about us and forwarding this reportage. Stay engaged.

— Team PT